روان و خدا

نظر یونگ درباره ارتباط خدا یا نیروی برتر در زندگی فرد و روان

تلاش من در تشریح محدودیت‌های روان به معنای این نیست که تنها روان وجود دارد بلکه صرفاً بدان معناست تا جایی که مشاهده و ادراک مورد نظرند نمی‌توانیم ماورا روان را ببینیم علم تلویحاً معتقد شده است که یک چیز غیر روانی فوق حسی وجود دارد ما در عین حال علم می‌داند که درک کردن طبیعت واقعی این چیز چقدر دشوار است... گاهی آدم وسوسه می‌شود بگوید اصلا چیز واقعی وجود ندارد من هرگز به چنین نتیجه بسیار عجولانه‌ای نرسیده‌ام زیرا هرگز نخواسته‌ام بیندیشم که حواس ما قادر به درک تمامی صورت‌های وجودند...به سبب فقدان داده‌های تجربی از این گونه اشکال وجود که معمولاً روانی خوانده می‌شود نه آگاهی دارم و نه ادراک ... اما تا آنجا که صور مثالی بر من عمل می‌کنند برای من واقعی و دقیق هستند اگرچه نمی‌دانم طبیعت واقعی آنها چیست...در پشت این پرده آن چیز مستقل ادراک نشده ای وجود دارد که ما را تحت تاثیر و نفوذ خود قرار میدهد ... در اینجا این واقعیت توجه مرا به خود معطوف می‌دارد که علاوه بر میدان تفکر میدان دیگری اگر نه وسیع تر به همان وسعت وجود دارد که ادراک منطقی به ندرت در آن چیزی می‌یابد که قادر به درک آن باشد این میدان همان قلمرو عشق و نیروی حیات است... من نیز همچون کسان متعدد... می‌کوشم تا به این دیمون... نزدیک شوم اما در برابر وظیفه یافتن زبانی مناسب...خود را درمانده می یابم . ..اروس، خالق، پدر و مادر ، خودآگاهی عالی تر ... من بارها و بارها در تجربه پزشکی و نیز در زندگیم با راز عشق مواجه شدم و هرگز نتوانستم بگویم که چیست...  نمی‌توانیم از یک وجه آن بی سخن گفتن از وجه دیگرش سخن گوییم هیچ زبانی در بیان این تضاد کافی نیست هرچه انسان بگوید بیهوده است زبان از بیان کل آن قاصر است سخن گفتن از بخشی از وجوه آن همواره پرگویی و یا کم گویی است زیرا فقط کل است که معنی دارد... اگر انسان یک جز باشد قادر به درک کل نیست و در چنگ آن گرفتار است. شاید به آن رضایت دهد یا شاید علیه آن برخیزد اما همواره در چنگ آن و در درون آن محبوس و بدان متکی است و توسط آن حمایت میشود ...اگر انسان ذره ای عقل داشته باشد دست خود را باز می‌گذارد و ناشناخته را به نام ناشناخته تر می خواند یعنی به نام پروردگار ...ص۳۸۷- ۳۹۱



تصویر ذهنی خدا مظهر خویشتن یعنی مظهر تمامیت روانی است  تنها به واسطه روان است که می‌توانیم بگوییم خدا بر ما عمل می‌کند اما نمی‌توانیم تشخیص دهیم که آیا این اعمال از خدا ناشی می‌شود یا از ناخودآگاه. نمی‌توانیم بگوییم که خدا و ناخودآگاه دو جوهر متفاوتند برای مفاهیم ماورای حسی هر دوی آنها مفاهیم مرزی هستند.‌ از لحاظ تجربی می‌توان گفت به احتمال زیاد در ناخودآگاه صورت مثالی تمامیت وجود دارد و خود را به خودی خود در رویاها و غیره متجلی می‌کند و نیز تمایلی مستقل از اراده آگاهانه وجود دارد که سایر صور مثالی را به این مرکز مربوط می‌سازد در نتیجه غیر محتمل نمی‌نماید که صورت مثالی کیفیتی نمادین را پدید آرد که همیشه خدا را بیان کرده است
تصویر خدا با خود صورت مثالی تطبیق نمی‌کند بلکه با محتوای به خصوصی از آن تطبیق می‌کند مثلاً با خویشتن مثالی... بنابراین می‌توان تصویر ذهنی خدا را به عنوان بازتاب خویشتن و یا بالعکس خویشتن را در بازتاب تصویر ذهنی خدا در انسان تعریف کرد ص ۴۳۸

کفر است اگر بگویی خدا می‌تواند خود را در همه جا جز در جان انسان متجلی کند... اما به هر تقدیر جان باید دارای استعداد رابطه با خدا باشد یعنی تطابق وگرنه هرگز پیوندی در میان نخواهد بود این تطابق در زبان روانشناسی همان صورت مثالی تصویر خداست..ص۴۴۴

دیمون= روح هادی یا نیروی نیمه الهی وجود
کتاب خاطرات رویاها اندیشه ها از یونگ

امانوئل سوئیدنبرگ

(Emanuel Swedenborg)

فیلسوف، الهی‌دان، دانشمند و عارف سوئدی بود با برخورداری از ضریب هوشی ۲۰۵ از نوابغ جهان به شمار می رفت. او در ۲۹ ژانویه ۱۶۸۸ در استکهلم متولد شد. پدرش یک اسقف لوتری بود و همین باعث شد که از کودکی با آموزه‌های دینی آشنا شود.

در جوانی به عنوان دانشمند و مهندس فعالیت کرد؛ در رشته‌های ریاضی، زمین‌شناسی، معدن، آناتومی، و حتی طراحی ماشین‌آلات مطالعات مهمی داشت.

سوئدنبرگ به خاطر علاقه ای که به مسیح و از طرفی افلاطون داشت رفته رفته به عرفان روی آورد بطوری که بخش بزرگی از وقت تحقیقاتیش را  صرف کلیسا، فلسفه یونان و متون اسلامی و بودایی نمود و این امر باعث شد تا در 56 سالگی بر اثر یک اتفاق دست از تحقیقات علمی و کرسی های استادی در آلمان، فرانسه، هلند و به ویژه درانگلیس کشیده، اوراق شسته و سر به سوی بیابان دیگری نهد.

در سال  1745 سوئدنبرگ در حالی که در هلند در زمینه شیمی تدریس می کرد چند بار خواب می بیند. خوابهایی که او را رفته رفته از فضای خودش بیرون آورده و به ترس وا می دارد. او در اوج ناباوری به انگلستان باز می گردد و خلوت می گزیند. شبی در یکی از سالنهای دانشگاه کمبریچ شام خود را صرف نموده و آرام به یک سالن خلوت رفته، روی صندلی می نشیند. به ناگاه مردی جلوی او ظاهر می شود و می گوید: "امانوئل کم بخور."  آن فرد بلافاصله محو می شود و سوئدنبرگ با وحشت زیاد و در حالی که می لرزید به خانه اش رفت. در منزل  به خواب می رود و سپس همان مرد را در خواب می بیند که به او می گوید: " امانوئل تو به این دنیا نیامدی بخوری! تو آمده ای تا مردم را از حقیقت خداوند آگاه کنی!" امانوئل بیدار شده و پس از آن یک هفته کسی را ملاقات نمی کند.
سپس او به دانشگاه رفته و در خواست باز نشستگی با نصف حقوقش را می کند. از این پس داستان شخصیت دوم سوئدنبرگ آغاز می شود.
در مرحله دوم  زندگی اش دیگر امانوئل آن فرد قبلی نبود. او همواره از عشق سخن می گفت و سرانجام کتاب قطوری در زمینه عرفان نوشت که تقریبا محتوا و سبک نگارش مثنوی معنوی را دارد.

او از آن پس زندگی‌اش را وقف نوشتن درباره‌ی دنیای پس از مرگ، معنای باطنی کتاب مقدس، و ساختار آسمان و جهنم کرد.
او مدعی بود که با فرشتگان و ارواح مردگان ارتباط مستقیم دارد.
او در ۲۹ مارس ۱۷۷۲ در لندن درگذشت.

اندیشه‌های سوئیدنبرگ ترکیبی از مسیحیت، عرفان، و تجربه‌های شخصی او از عالم روحانی بود.

مهم‌ترین اندیشه‌های او:

وحی شخصی و مکاشفه‌گرایی: سوئیدنبرگ ادعا می‌کرد که قادر است به‌طور مستقیم با عالم روحانی تماس برقرار کند.

تعبیر باطنی کتاب مقدس: او باور داشت که کتاب مقدس دارای دو لایه است؛ ظاهری و باطنی. تنها با درک معنای باطنی می‌توان حقیقت را یافت.

جهان روحانی:

بهشت و جهنم را نه به عنوان مکان‌هایی در آینده، بلکه حالات روحی و درونی انسان می‌دید.
پس از مرگ، انسان بر اساس تمایلات درونی‌اش به جهانی مناسب با روحش منتقل می‌شود.

آزادی و عقل:

انسان باید آزاد باشد تا انتخاب کند، و خدا هیچ‌گاه آزادی او را نقض نمی‌کند.
.
درک خدا

وی معتقد بود که هر چه انسان شریف‌تر باشد، فهم و درک وجود خداوند برایش ممکن‌تر است زیرا خداوند، شبیه و المُثنّای نامریی و نامشهود انسان است

باور به تثلیث

سوئیدنبرگ به نوعی تثلیث درون یک ذات واحد معتقد بود، نه سه شخص مستقل.
سه‌گانگی در خدا، نه سه خدا

او می‌گفت:
«خدا یک شخص است، و این شخص، خود عیسی مسیح است. اما در او، سه جنبه یا ساحت وجود دارد:
پدر = ذات الهی (Love)
پسر = انسانیت الهی (Wisdom)
روح‌القدس = عملکرد الهی

«پدر، پسر و روح‌القدس سه خدای جدا نیستند، بلکه سه جنبه از یک خدا هستند، همان‌گونه که روح، عقل، و بدن در انسان یکی هستند.»


"پدر، روح درون عیسی است؛ پسر، جسم عیسی؛ و روح‌القدس، فعل و تأثیر او در جهان."

با تولد عیسی، خدای نامرئی، در یک شخص انسانی تجلی کامل یافت.


امانوئل سودنبرگ اندیشه ‏های فلسفی خود را در بیش از پنجاه جلد کتاب بیان داشت که مهمترین آن‏ها، کتاب اسرار عالم ملکوت یا رموز آسمانی است که آن را در هشت جلد به نگارش درآورد. وی در این کتاب عنوان می‏ کند که: تنها خدا زنده است و حضور وی در انسان و مخلوقات دیگر است که به آن‏ها نمودی از زندگی می ‏بخشد و در ما توهم وجود تفاوت میان انواع موجودات که تمامی بهره ‏ای از سرشت واحد الهی‏ اند ایجاد می کند.
 


از جمله مهم ترین آثار او

بهشت و جهنم،

عشق الهی و حکمت

اسرار آسمانی: تفسیر باطنی کتاب مقدس

دین مسیحی حقیقی

سویدنبرگ استاد و الهام بخش دانشمندان و نویسندگان بعد از خود و
شاعران رمانتیک اروپا و آمریکا ...بوده
همچنین جنبشی به نام کلیسای نوین سوئیدنبرگی از آثار او شکل گرفت.

میترا خدایی غیر مستقل

1⃣  سنگ‌نوشته میتانی اولین سند رسمی و قدیمی ترین اثر تاریخی در جهان  است که از میترا یاد میکند 

این سنگ نوشته در سال ۱۹۰۸ میلادی توسط وینکلر خاورشناس آلمانی در بغازکوی واقع در نزدیکی آنکارا که نام باستانی اش هتوشش بوده است، یافت شد.  زمان نگارش سنگ‌نوشتهٔ معروف میتانی به سال ۱۳۱۷ پیش از میلاد می‌رسد و مربوط به پیمان‌نامه‌ای است که میان شاه میتانی و شاه هیتی بسته‌شده و در آن خدایان آریایی چون گواهان نیایش شده‌اند.و حضور دارند  ایزدانی که در این سنگ‌نوشته به سانسکریت ودایی از آنان یاد شده، عبارتند از ایندرا، ورونا، میترا و دو ایزد دیگر . 

در این سنگ نوشته میترا خدای مستقل نیست

2⃣در ودا و اوستا:

وداهای هند، میترا همراه با وارونا ظاهر می‌شود؛ میترا بیشتر مظهر عهد، نظم اجتماعی، و دوستی است نه خدای برتر. 

.

در اوستا، میترا (مِـیثرَه) در *یشت دهم*، ایزد پیمان و روشنایی، جنگاوری و داور است، ولی هیچ‌گاه هم‌ردیف اهورامزدا نیست.

3⃣در سنگ نوشته های ایرانی: 

مثل کتیبه های تخت جمشید و طاق بستان میترا در کنار آناهیتا و اهورامزدا ( خدای برتر)مشاهده میشود

4⃣در سنگ نوشته های رومی

در معابد زیرزمینی میترائی که در سراسر امپراتوری روم (از بریتانیا تا سوریه) پیدا شده‌اند، میترا در اکثر تصاویر در حال کشتن گاو در کنار خدای خورشید است

در بسیاری از معابد، Sol (خدای خورشید) بالاتر از میترا نمایش داده می‌شود

در بعضی نسخه‌ها، میترا حتی از خورشید دعوت می‌کند تا با او عهد ببندد

در متون و نقش‌برجسته‌ها، Sol و Mithras گاه با هم غذا می‌خورند (نماد مشارکت مقدس)

به نظر می‌رسد در میترائیسم غربی نیز میترا خدای برتر یا خدای یگانه نیست و به نظر پژوهشگران بیشتر در غرب به شکل یک میانجی یا واسطه ظهور میکند که برای کسب رضایت نیروی برتر یا خدای خورشید تلاش میکند

در برخی نقوش، میترا را در ارابه‌ای خورشیدی می‌بینیم که به سوی آسمان کشیده می‌شود، در کنار Sol (خورشید).

باور میتراپرستان این بود که میترا روزی از آسمان بازمی‌گردد تا جهان را پاک کند و پیروانش را نجات دهد.

پس بر اساس منابع میترا هیچ گاه خدای برتر یا خدای مستقل نبوده و غالبا به عنوان یک ایزد در خدمت نیروی برتر  یا در کنار دیگر خدایان مطرح شده تنها جایی که ممکن است میترا به‌صورت مستقل و خدای برتر  پرستیده شده باشد، ایران پیشا‌زرتشتی است که سند رسمی برای اثبات این فرضیه نداریم

ایمان به خدا

یونگ در کتاب خاطرات رویا اندیشه ها به صورت واضحی اشاره میکند که به وجود خدا و روح هادی باور دارد. ولی در کتابهای علمی اش چون با زبان علم صحبت کرده اشاره ای در باب ایمان او به خدا وجود ندارد و خدا را به صورت یک کهن الگو معرفی کرده است. ولی در کتاب خاطرات شخصی اش ایمان او به خدا یا تجربه خدا صریحا وجود دارد. و درباره تجربیات متعدد معنوی اش مطالب زیادی را شرح داده 

در ص ۳۴۹ از این کتاب ترجمه پروین فرامرزی آمده 

اعتقاد به تناسخ در میان هندوها همان قدر مسلم است که عقیده ما به آنکه خدا جهان را آفرید و یا آنکه یک روح هادی وجود دارد

او در ابتدای کتاب بیان میکند که این مطالب حقیقت من و سرگذشت من است و در آن از زبان علمی استفاده نکرده ام

در دین زرتشتی

فروهر و روان 

بشر پس از مرگ از بین نمی‏‌رود بلکه به دنیایی می‏رود که «جهان مینو» نامیده می‌شود و مینوی می‌‏شود.

– بنا به باور زرتشتیان، پس از مرگ، اورون یا روان (نفس) و فروهر هر دو باقی می‌مانند، اورون مسوول است و باید پاسخگو باشد ولی فروهر که ذره‌ای از ذات پاک اهورامزدا است که در جسم ما به‏ ودیعه نهاده شده بوده است، به اصل خویش باز‌می‌گردد.

اورون یا اوروان یا روان، واژه‌ای اوستایی است که به معنای نَفْس انسان یا جان فردی به‌کار می‌رود.

* این همان بخشی از وجود انسان است که در برابر کردار خود مسئول است، و پس از مرگ در داوری مینوی (روان‌داوری) باید پاسخ‌گو باشد.

در باور زرتشتی، فروهر (Fravashi / فروشی) یا فروهره، بخشی از وجود انسان است که:

پیش از تولد او وجود دارد،

با خواستِ آزاد خود، به جهان مادی می‌آید،

پس از مرگ نیز به جهان مینوی بازمی‌گردد،

نوعی جوهر الهی و آسمانی است که راهنمای انسان در مسیر درست است.

فروهر هم برای انسان‌ها هست و هم برای ایزدان، پیامبران و حتی برای عناصر طبیعت.

زرتشتیان هر سال در مراسم فروردینگان، به یاد و احترام فروهر نیاکان، مراسم برگزار می‌کنند.

فروهر بخشی از وجود انسان است که همواره او را بسمت پیشرفت و اشویی سوق میدهد. به همین دلیل است که نماد فروهر دارای بالهایی با سه رج میباشد. به این معنی که با سه اصل مهم یعنی اندیشه، گفتار و کردار نیک انسان میتواند به پیشرفت و اشویی دست یابد.

فروهر" در آیین زرتشتی بسیار نزدیک به مفهوم "روح الهی" در قرآن و عرفان اسلامی است، هرچند در زبان و نمادها تفاوت دارند.

هر دو از عوالم بالا آمده‌اند، پاک، راهنما و الهی‌اند.

هر دو پس از مرگ بازمی‌گردند.

هر دو نشانه‌ی کرامت و مقصد اعلی انسان‌اند.

رزق

رزق؛ آنی نیست که درسفره هست، آنی هست که از گلو پایین می‌رود! 

یکی از عرفای مسیحی بیانش لطیف‌تر از این است؛ این عارف می‌گوید:

 رزق آنی هم نیست که از گلو پایین می‌رود، آن لذتی است که از گلو پایین رفتن لقمه‌ای می‌بریم. تو اگر در حال خوردن چلوکباب هستی اما مضطرب و مشوش هم هستی، آن لقمه‌ای که از گلویت پایین می‌رود، رفته، اما هیچ چیز عایدت نمی‌شود. 

مهم آن لذتی است که عایدت می کند، آن رزقت است.

داستانی  در کتاب " اغانی" ابوالفرج اصفهانی است، می‌نویسد : 

هارون‌الرشید در لباس مبدل با زنش رفته بود بیرون، بعد دید در اطراف حمامی در وضعیتی که بوهای خیلی آزاردهنده و حرارت و آلودگی‌اش مشخص است، یک پیرمرد و پیرزنی نشسته‌اند و ظرف نانی گذاشته‌اند و نان خشک را در آن خرد کرده‌اند ،بعد پیرزن نان را از آب در می‌آورد و می‌گذارد در دهان پیرمرد و پیرمرد هم لقمه ی نان را می‌گذارد در دهان پیرزن.

هیچ کدام غذای خودشان را نمی‌خوردند، بعد هارون‌الرشید به زبیده گفت: 

آیا لذتی از این بالاتر دیده است؟

آن وقت زبیده بیتی شعر گفت که : 

من هیچ لذتی بالاتر از این فکر نمی‌کنم که در هیچ قصری، سلطانی احساس کرده باشد، این رزقش بیشتر از آن است.

یعنی زبیده و هارون هم وقتی با هم غذا می‌خورند هر کدام هزار غم و غصه‌ی دیگر دارند، این لقمه که از گلویشان پایین می رود آن لذت را نمی‌برند که این زن و شوهر از این نان خشک در آب خالی برای این که نرم بشود، می برند. 

رزق آدم آن لذتی است که آدم می‌برد، ازاین لحاظ است که رزق را در عربی می‌گویند: متاع، یعنی متعه‌ی شماست و تمتعی که می‌برید. 

متعه در عربی یعنی آن که عایدتان می‌شود وگرنه خود آن لقمه باز عاید من نمی‌شود، من اصلا از حشور[ تجزیه و مراحل هضم]  لقمه در معده‌ام بی‌خبرم، آن که از هر لقمه عایدم می‌شود، آن لذت و کیفی است که عایدم می‌شود.

@molanatarighat

استاد #مصطفی_ملکیان

تاثیر شاکله

لا یکلف الله نفسا الا وسعها»  که فقط مال وضو و غسل نیست که بگویند اگر دستت زخم شده باشد غسل و وضو نداری. خدا از هرکسی به اندازه تواناییش می‌خواهد، خوب بزرگترین توانایی هم توانایی روانی انسان است. کسی که با تیپ‌های روانی متفاوت به دنیا آمده اند خداوند از آنها یک گونه انتظار ندارد. این هم یک وسع است و چه وسعی بالاتر از توانایی روانی. چگونه ممکن است که خداوند به وسع و توانایی مالی و مادی و وسع و توانایی جسمانی من التفات کند، اما از این غفلت بورزد؟ شما بیایید علمایی که به صداقتشان وقوف دارید را چه در تاریخ و چه در جامعه کنونی ما بررسی کنید، ببینید آیا دینداری‌شان عین هم است؟ نیست، چون تیپولوژی مختلفی دارند.

حال اگر شما به‌دلیل فقه‌زدگی و شریعت‌زدگی عمل‌گرا باشید از همه یک نوع عمل انتظار دارید و وقتی یک نوع عمل انتظار دارید، اولاً هرکسی که آن‌گونه عمل نمی‌کند، فکر می‌کنید که متدین نیست، نمی‌دانید که متدین است، اما شیوة دیانت‌‌پیشگی‌اش متفاوت است و ثانیاً اینکه اگر بنا بر این شد که بر روی یک نحوة عمل خاص متمرکز شوید و کاملاً بر آن التفات کنید این کار شما به یک نوع استبداد اجتماعی منجر می‌شود. انسان‌ها را می‌خواهید مثل قرص آسپرین کنید که یک میلیون آن هم با یکدیگر مو نمی‌زند. هر که بخواهد تفاوت انسان‌ها را انکار کند، کارش به استبداد کشیده می‌شود. 

مستبد، انسانی است که یک انگاری را از انسان در نظر گرفته و می‌خواهد همه را اینطور کند.

استاد مصطفی ملکیان

مایستر اکهارت

 (Meister Eckhart)، یکی از چهره‌های برجسته‌ی عرفان مسیحی، فیلسوف و الهی‌دان آلمانی قرون وسطی است که اندیشه‌هایش هم در زمان خود بسیار بحث‌برانگیز بود و هم امروزه الهام‌بخش متفکران عرفانی، اگزیستانسیالیست‌ها، و حتی بودایی‌ها و عارفان غیرمسیحی است.

مایستر اکهارت (حدود 1260–1328)

نام کامل: یوهانس اکهارت (Johannes Eckhart)، بعدها به احترامش او را "مایستر" (استاد) نامیدند.

زادگاه: در نزدیکی گوتا (Gotha) در تورینگن آلمان.

تحصیل: در دانشگاه پاریس (مرکز بزرگ فلسفه اسکولاستیک)، الهیات و فلسفه خواند.

نقش مذهبی: عضو فرقه دومینیکی، کشیش، واعظ، استاد الهیات و مدرس فلسفه.

مرگ: احتمالاً در سال 1328، پیش از پایان محاکمه‌اش در کلیسای کاتولیک.


  1.خالی شدن از خود (Gelassenheit)

مهم‌ترین کلید در عرفان اکهارت:

آزاد کردن نفس از خودخواهی، خواستن و میل به تملک.
انسان باید از "خودش دست بکشد" تا جایی برای خدا باز شود.
گاه از واژگانی استفاده می‌کند که تداعی‌گر عرفان بودایی یا صوفیانه است؛ مانند «نیستی» یا «خلأ الهی».

2.  تولد خدا در درون انسان

یکی از بحث‌برانگیزترین آموزه‌های اکهارت:
او می‌گوید خدا در درون انسان زاده می‌شود، اگر انسان خود را خالی کند.
«خدای پدر، پسر را در جان انسان همان‌گونه می‌زاید که در ازل در درون خودش.»
این آموزه باعث شد کلیسای کاتولیک بعدها او را متهم به بدعت‌گذاری کند.

3. خدای برتر از خدا (Gottheit)

اکهارت میان "Gott" (خدا به‌عنوان شخص و خالق) و "Gottheit" (الوهیت ناب، ورای هر تصور و توصیف) تفاوت قائل است.
«خدا به‌عنوان پدر یا خالق را می‌توان درک کرد، اما الوهیت ناب فراتر از هر مفهومی است.»
این اندیشه بسیار نزدیک است به وحدت وجود در عرفان اسلامی یا حتی "خدای ناآشنا" در عرفان شرق.

4.  سکوت، آرامش، یگانگی

اکهارت می‌گفت که سکوت درونی و آرامش، راه رسیدن به خداست.
دعا و ریاضت اگر از روی میل به کسب پاداش یا حس تملک باشد، بی‌فایده است.
خدا تنها در بی‌خواستنی مطلق آشکار می‌شود.

5.  حرکت از صورت به بی‌صورت

او نقد شدیدی به وابستگی انسان به شکل‌ها، صورت‌ها و نمادهای دینی داشت.
می‌گفت هرچه انسان به «نام»، «شکل»، «مفهوم» تکیه کند، از خدا دورتر است.

تثلیث

مایستر اکهارت تثلیث را نه سه شخص جداگانه، بلکه سه جنبش درونی و زنده در ذات خدا می‌دانست: پدر، سرچشمۀ هستی است؛ پسر، آگاهی خدا از خودش (لوگوس)؛ و روح‌القدس، عشق بین آن دو.
به باور او، این فرایند درونی باید در جان انسان نیز تکرار شود: یعنی پسر ازلی در درون ما متولد شود، که راه رسیدن به یگانگی با خداست.
او همچنین از «خدایی» (Gottheit) سخن می‌گفت، که ورای تثلیث است: ذات خاموش و بی‌صورت خدا که حتی از پدر، پسر و روح‌القدس نیز فراتر است.
برخی از این دیدگاه‌ها از سوی کلیسا بدعت‌آمیز شناخته شدند، چون بیش از حد به وحدت انسان و خدا تأکید داشت.



برخی از مهم ترین آثار او

موعظه‌ها (Sermons):

موعظه‌های اکهارت، به زبان آلمانی میانه، سرشار از مفاهیم عرفانی و فلسفی‌اند. او در این موعظه‌ها از وحدت با خدا، رها شدن از خود، و حضور خدا در ژرفای جان سخن می‌گوید.

آثار لاتین:

او آثار فلسفی‌ـ‌الهیاتی‌اش را به لاتین نوشت که بیشتر در قالب رساله یا تفسیر کتاب مقدس‌اند. این آثار تأثیر تفکر افلاطونی، ارسطویی و نوافلاطونی را در عرفان او نشان می‌دهند.


تفسیر کتاب مقدس:

او آیات کتاب مقدس را به شیوه‌ای باطنی و فلسفی تفسیر می‌کرد. این تفسیرها از فهمی عمیق نسبت به زبان رمزی و رازآلود کتاب مقدس حکایت دارند.



محاکمه و تهمت بدعت

در سال 1326 کلیسا او را به بدعت‌گذاری (heresy) متهم کرد.
برخی از جملات او از نظر کلیسا بسیار خطرناک بودند، از جمله:
«من دعا می‌کنم که خدا از من خالی شود!»
«خدا نیاز دارد تا در من متولد شود.»
هرچند قبل از پایان محاکمه درگذشت، پاپ ژان بیست‌ودوم برخی از سخنانش را محکوم کرد.


مایستر اکهارت بر بسیاری از متفکران بعدی تأثیر گذاشت:
تأثیر بر عرفای آلمانی: چون یوهانس تاولر، هنری سوسو.

هگل، هایدگر، ، شلینگ، و حتی تیک نات‌هان

برخی از جملات معروف او

برای ذهن آرام همه چیز ممکن است. و ذهن آرام چیست؟ ذهن آرام آن ذهنی‌ست که چیزی بر آن سنگینی نمی‌کند، چیزی نگرانش نمی‌کند، که رها از تمامی بندها و خودخواهی‌ها به تمامی با اراده خداوند یکی شده


خداوند از تو چیزی نمی‌خواهد غیر از در اختیار گذاشتن قلبی آرام


مهم نیست که چه کاری انجام می‌دهیم، مهم آن است که در پس هر کاری چه اندیشه‌ای نهفته باشد


آنچه را که می‌خواهی باش، نه آنچه را که می‌خواهند باشی


عالمان دینی ممکن است با هم نزاع کنند. امّا عارفان جهان به زبانی واحد سخن می گویند.

اگر تنها نیایشِ تو، در سراسر عمر همین باشد که بگویی "شکر"، باشد،
کفایت می‌کند

خدا در خانه است ماییم که برای قدم‌زدن از خانه بیرون رفته‌ایم
‌

امانوئل سوئیدنبرگ

(Emanuel Swedenborg)

فیلسوف، الهی‌دان، دانشمند و عارف سوئدی بود با برخورداری از ضریب هوشی ۲۰۵ از نوابغ جهان به شمار می رفت. او در ۲۹ ژانویه ۱۶۸۸ در استکهلم متولد شد. پدرش یک اسقف لوتری بود و همین باعث شد که از کودکی با آموزه‌های دینی آشنا شود.

در جوانی به عنوان دانشمند و مهندس فعالیت کرد؛ در رشته‌های ریاضی، زمین‌شناسی، معدن، آناتومی، و حتی طراحی ماشین‌آلات مطالعات مهمی داشت.

سوئدنبرگ به خاطر علاقه ای که به مسیح و از طرفی افلاطون داشت رفته رفته به عرفان روی آورد بطوری که بخش بزرگی از وقت تحقیقاتیش را  صرف کلیسا، فلسفه یونان و متون اسلامی و بودایی نمود و این امر باعث شد تا در 56 سالگی بر اثر یک اتفاق دست از تحقیقات علمی و کرسی های استادی در آلمان، فرانسه، هلند و به ویژه درانگلیس کشیده، اوراق شسته و سر به سوی بیابان دیگری نهد.

در سال  1745 سوئدنبرگ در حالی که در هلند در زمینه شیمی تدریس می کرد چند بار خواب می بیند. خوابهایی که او را رفته رفته از فضای خودش بیرون آورده و به ترس وا می دارد. او در اوج ناباوری به انگلستان باز می گردد و خلوت می گزیند. شبی در یکی از سالنهای دانشگاه کمبریچ شام خود را صرف نموده و آرام به یک سالن خلوت رفته، روی صندلی می نشیند. به ناگاه مردی جلوی او ظاهر می شود و می گوید: "امانوئل کم بخور."  آن فرد بلافاصله محو می شود و سوئدنبرگ با وحشت زیاد و در حالی که می لرزید به خانه اش رفت. در منزل  به خواب می رود و سپس همان مرد را در خواب می بیند که به او می گوید: " امانوئل تو به این دنیا نیامدی بخوری! تو آمده ای تا مردم را از حقیقت خداوند آگاه کنی!" امانوئل بیدار شده و پس از آن یک هفته کسی را ملاقات نمی کند.
سپس او به دانشگاه رفته و در خواست باز نشستگی با نصف حقوقش را می کند. از این پس داستان شخصیت دوم سوئدنبرگ آغاز می شود.
در مرحله دوم  زندگی اش دیگر امانوئل آن فرد قبلی نبود. او همواره از عشق سخن می گفت و سرانجام کتاب قطوری در زمینه عرفان نوشت که تقریبا محتوا و سبک نگارش مثنوی معنوی را دارد.

او از آن پس زندگی‌اش را وقف نوشتن درباره‌ی دنیای پس از مرگ، معنای باطنی کتاب مقدس، و ساختار آسمان و جهنم کرد.
او مدعی بود که با فرشتگان و ارواح مردگان ارتباط مستقیم دارد.
او در ۲۹ مارس ۱۷۷۲ در لندن درگذشت.

اندیشه‌های سوئیدنبرگ ترکیبی از مسیحیت، عرفان، و تجربه‌های شخصی او از عالم روحانی بود.

مهم‌ترین اندیشه‌های او:

وحی شخصی و مکاشفه‌گرایی: سوئیدنبرگ ادعا می‌کرد که قادر است به‌طور مستقیم با عالم روحانی تماس برقرار کند.

تعبیر باطنی کتاب مقدس: او باور داشت که کتاب مقدس دارای دو لایه است؛ ظاهری و باطنی. تنها با درک معنای باطنی می‌توان حقیقت را یافت.

جهان روحانی:

بهشت و جهنم را نه به عنوان مکان‌هایی در آینده، بلکه حالات روحی و درونی انسان می‌دید.
پس از مرگ، انسان بر اساس تمایلات درونی‌اش به جهانی مناسب با روحش منتقل می‌شود.

آزادی و عقل:

انسان باید آزاد باشد تا انتخاب کند، و خدا هیچ‌گاه آزادی او را نقض نمی‌کند.
.
درک خدا

وی معتقد بود که هر چه انسان شریف‌تر باشد، فهم و درک وجود خداوند برایش ممکن‌تر است زیرا خداوند، شبیه و المُثنّای نامریی و نامشهود انسان است

باور به تثلیث

سوئیدنبرگ به نوعی تثلیث درون یک ذات واحد معتقد بود، نه سه شخص مستقل.
سه‌گانگی در خدا، نه سه خدا

او می‌گفت:
«خدا یک شخص است، و این شخص، خود عیسی مسیح است. اما در او، سه جنبه یا ساحت وجود دارد:
پدر = ذات الهی (Love)
پسر = انسانیت الهی (Wisdom)
روح‌القدس = عملکرد الهی

«پدر، پسر و روح‌القدس سه خدای جدا نیستند، بلکه سه جنبه از یک خدا هستند، همان‌گونه که روح، عقل، و بدن در انسان یکی هستند.»


"پدر، روح درون عیسی است؛ پسر، جسم عیسی؛ و روح‌القدس، فعل و تأثیر او در جهان."

با تولد عیسی، خدای نامرئی، در یک شخص انسانی تجلی کامل یافت.


امانوئل سودنبرگ اندیشه ‏های فلسفی خود را در بیش از پنجاه جلد کتاب بیان داشت که مهمترین آن‏ها، کتاب اسرار عالم ملکوت یا رموز آسمانی است که آن را در هشت جلد به نگارش درآورد. وی در این کتاب عنوان می‏ کند که: تنها خدا زنده است و حضور وی در انسان و مخلوقات دیگر است که به آن‏ها نمودی از زندگی می ‏بخشد و در ما توهم وجود تفاوت میان انواع موجودات که تمامی بهره ‏ای از سرشت واحد الهی‏ اند ایجاد می کند.
 


از جمله مهم ترین آثار او

بهشت و جهنم،

عشق الهی و حکمت

اسرار آسمانی: تفسیر باطنی کتاب مقدس

دین مسیحی حقیقی

سویدنبرگ استاد و الهام بخش دانشمندان و نویسندگان بعد از خود و
شاعران رمانتیک اروپا و آمریکا ...بوده
همچنین جنبشی به نام کلیسای نوین سوئیدنبرگی از آثار او شکل گرفت.

فصل ششم

روح دره(تهی ولی زاینده) هرگز نمی‌میرد؛ این را "مادینۀ رازآمیز" می‌نامند.

دروازۀ مادینۀ رازآمیز، منشأ آسمان و زمین است.

همیشه حاضر  و جاودان است

و هر چه از آن بهره بگیری هرگز به پایان نمیرسد

فصل ششم دائوده جینگ از لائوتسه

تفاوت ایمان و باور

 از منظر سالکان، ایمان با باور فرق دارد؛

‌

ایمان یک‌گشودگی و باز بودن در برابر جریان حیات است

باور یک تلقین ذهنی صُلب و سنگین است

‌

ایمان قلبی است و امنیت را در ذات خود دارد

باور ذهنی است و امنیت را در توجیهاتش  جستجو می‌کند

‌

باور می‌گوید؛ برای من هیچ اتفاق بدی نمی‌افتد

ایمان می‌گوید؛ هر اتفاقی بیفتد برایم خیر است

‌

باور می‌گوید؛ من در زندگی بَرنده خواهم شد و جز به بَرند‌گی ارزش ندهم

ایمان می‌گوید؛ چه باخت و چه برد، تجربهٔ ارزشمندم دستاورد موفقیت‌آمیز من است

‌

باور می‌گوید؛ من قرار است ثروتمند شوم

ایمان می‌گوید؛ من هم اکنون برخوردار از ثروتی سرشارم

‌‌

باور می‌گوید؛ من مشتاق بهشتم و روزی به بهشت خواهم رفت

ایمان می‌گوید؛ من هر کجا باشم بهشت همانجاست و این بهشت است که همواره مشتاق منست.

‌

باور می‌گوید؛ من خدا را با براهین و بافته‌های ذهنی‌ام ثابت کرده‌ام

ایمان می‌گوید؛ من از همینجا با خدا زندگی می‌کنم. او با من است و من با او، پس نیازی به اثباتش ندارم

مسعود ریاعی

فصل پنجم

آسمان( تائو) و زمین( طبیعت) مهربان نیستند.

همه موجودات برایشان چون سگهای پوشالی اند

فرزانه نیز مهربانی جانبدارانه ندارد؛ او مردم را به‌سان سگ‌های پوشالی می‌بیند

(همه مردم برای او یکسان هستند و از کسی به خاطر دلسوزی جانبداری نمیکند )

آیا فضای میان آسمان و زمین شبیه نی( فلوت) نیست؟

خالی‌ست، اما فرونمی‌پاشد، تهی نمیشود

هرچه بیشتر میدمد، بیشتر پدید می‌آورد.
(فضای تهی آفریننده و سرچشمه است)


سخن که فزونی گیرد، فرسودگی در پی دارد؛
پس، میانه‌روی را نگاه دار.

(خاموشی و تعادل راه تائو ست)

فصل پنجم از دائوده‌جینگ اثر لائوتسه

ضرر شریعت

باید دین ورزی عابدان را از اوصاف ابلیسی و خوی شیطانی  دور سازد . قصه آدم و ابلیس در آغاز خلقت بیانگر آنست که آدم جائزالخطا و جائز الظلم است ولی بعد از ارتکاب ظلم و خطا فوراً توبه می کند . اما ابلیس بر روی  کبر و حرص و حقد و حسد خویش می ماند برغم بندگی خدا کردن که الان هم خدا را عبادت می کند . از وقتی رمضان ماه دعا وعبادت شد اوصاف ابلیسی عوامان هم درونی تر و قرص تر شد چون خاصیت عبادت بی معرفت همین است باعث تقویت و نهادینگی اوصاف ابلیسی می شود.‌ ابلیس را شدت عبادت بی معرفت ابلیس ساخت بهوش باش . کار دشوار است. مانند نماز وروزه آسان نیست  دقت کن. امروز به یکی از بستگان ابلیس مآب گفتم روزه ات را افطار کن گفت در دینداری من فضولی نکن ینی همین روزه صحت رفتار و اقوال مرا تائید می کند یعنی توفیق روزه داری خودش را از خدا می داند.

دکتر هاشمی مازندرانی (رکاوندی)

میراث فکری

سقراط به عنوان یک فیلسوف و در عین حال انسانی بزرگ، بزرگترین خصلت زندگی عاریتی را این می دانست که در آن باورها به ارث می رسند . از نظر سقراط هیچ چیزی در میان میراث‌ها، شومتر از میراث فکری نیست. از هر ارثی که از پدر و مادرتان به شما رسید، استفاده کنید اما افکار، میراث‌های شومی هستند. هیچ وقت فکر خود را از پدر و مادرتان به ارث نبرید. فکر را خودتان بدست آورید. از خانه ای که پدر و مادرتان در اختیارتان گذاشته اند، استفاده کنید و خانه نو نخرید. از هر چه برایتان گذاشته اند استفاده کنید و ابتدا به ساکن در طلب آن نروید. اما از همان اول عقایدی را که پدر و مادرتان برایتان به ارث گذاشته اند، دور بریزید. شومترین میراث بشری، میراث فکری بشری است.

مصطفی ملکیان

فصل چهارم

تائو ، سرچشمه ای بیکران و تهی است که هرچه از آن برگرفته شود پایان نمی پذیرد

چنان ژرف است گویی مادر و آفریننده  هر چیزی‌ست.

تیزی را میشکند
( عصیان، ادعا و طغیان را فرو می‌نشاند)

گره  را می گشاید
( مشکلات را حل میکند)

درخشندگی را ملایم میسازد
( اجازه نمی‌دهد کسی با ادعا به بت تبدیل شود)


با غبار همسان است (فروتن، تیره از بعد رازآلودبودن، مبهم) 

آرام و ژرف است،
گویی همیشه زنده و حاضر است

نمیدانم از چه چیز به وجود آمده و فرزند کیست

ولی پیش از خدایان و امپراتورها وجود داشته است.

فصل چهارم دائوده جینگ از لائوتسه

فصل سوم

اگر مردم را از ستایشِ آدم‌های برجسته بازداری،
مردم از رقابت و حسادت دست می‌کشند.
اگر اشیای کمیاب را بی‌ارج کنی،
مردم دزدی و آزمندی نمی‌کنند.
اگر چیزهایی را که دیده می‌شود و دل را وسوسه می‌کند، به نمایش نگذاری،
دل مردم آشفته نمی‌شود.
پس روشِ فرمانروایی رهبر فرزانه چنین است:

ذهن را از دانش و دل مردم را از امیال تهی می‌کند،
شکم‌هایشان را سیر نگه می‌دارد،
خواسته‌هایشان را کم می‌کند،
جان هایشان را نیرومند می‌سازد.
او مردم را بی‌دانش ذهنی و بی‌خواهش می‌سازد و این چنین نظمی راستین برقرار میکند

و آنانی را که دانایی ذهنی دارند ، از جرأتِ دخالت بازمی‌دارد.

او بدون دخالت، کار را سامان می‌دهد؛
(عمل بدون نیت سود و‌زیان و هماهنگ با طبیعت و تائو)
و  خواهی دید که جهان بی‌کشمکش، راه خود را به درستی می‌پوید.

لائوتسه فصل سوم

یاکوب بوهمه

یاکوب بوهمه Jakob Böhme

( ۲۴ آوریل ۱۵۷۵- ۱۷ نوامبر ۱۶۲۴) عارف و خداشناس مسیحی آلمانی بود. او یک متفکر برجسته در سنت لوتری محسوب می‌شود وى با نوشتن کتاب هاى طلوعى در سپیده دم (Aurora) و کتاب راهى به سوى مسیح (The Way to Christ) خشم کلیساى کاتولیک را برانگیخت و به همین دلیل نیز بدعت گذار نامیده شد. مجموعه آثار وى شامل 29 کتاب و رساله منتشر شده است.
 بوهمه تأثیر عمیقی در جنبش‌های بعدی فلسفی مانند ایدئالیسم آلمانی و رمانتیسیسم آلمان داشت هگل از بوهمه به عنوان "اولین فیلسوف آلمانی" یاد می‌کند

او بدون تحصیلات رسمی  بود و از راه پینه دوزى گذران معاش می کرد. وى تقریباً با ملاصدرا هم زمان بود

بوهمه در طول دوران جوانی خود تجربیات عرفانی زیادی داشت که در رؤیایی در سال ١٦٠٠ به اوج خود رسید. روزی او توجه خود را بر زیبایی بی نظیر پرتوی از نور خورشید که در ظرف اسپند منعکس می شد متمرکز کرد. او معتقد بود که این رؤیا ساختار معنوی جهان و همچنین رابطه بین خدا و انسان و خیر و شر را برای او آشکار کرد.
در سال ١٦١٠ بوهمه مکاشفه‌ی دیگری را تجربه کرد که در آن او وحدت کیهان را بیشتر درک کرد و این که او از خدا دعوت خاصی دریافت کرده بود

جملات معروف

خدایا مرا از من می‌ربایند، جامعه مرا از من می‌رباید

فاصله میان بهشت وجهنم این است که اهل بهشت کسانی هستند که می خواهند برحق باشند واهل جهنم کسانی هستند که  می خواهند بر حق بوده باشند».


دعای راستین آدمی، آرزوهای اوست. البته آن چه که از ته دل انسان آن را آرزو می‌کند نه آن که لقلقه‌ی لسانش باشد.

نزدیک‌ترین راه به خدا چیست؟ گفت: برای من که پینه دوزم، نزدیک‌ترین راه، این است که پینه دوز خوبی باشم. شما را نمی‌دانم.

اگر آواز بخوانید و بپرسم چرا آواز می خوانید و بگویید برای اینکه دیگران خوش‌شان می آید به نظر من به راه جهنم می روی. اگر هم آواز بخوانید و بپرسم چرا آواز می خوانید و بگویید به خاطر اینکه دیگران می گویند خوش آوازی، باز هم راه جهنم را در پیش داری اما اگر آواز بخوانید و بپرسم چرا آواز می خوانید و بگویید به خاطر اینکه از آواز خودم خوشم می آید، به راه بهشت می روی.

بررسی باورها و تاثیرات
۱- نقد نهاد دین

بومه یکی از نخستین کسانی بود که عرفان مسیحی را از چارچوب کلیسای رسمی بیرون آورد و آن را تجربه‌ای درونی و مستقل از نهاد دینی معرفی کرد.
او مسیر رهایی و نجات را نه در اعتراف یا شریعت، بلکه در تولد درونی و شهود قلبی می‌دانست.

او معتقد بود که کلیسا بیش از آنکه به "روح حقیقت" وفادار باشد، درگیر ظواهر، مناسک خشک، و قدرت‌طلبی شده است.

۲. تأثیر بر فلسفه  و اندیشه اروپا

اندیشه‌های او تأثیر گذار بود به ویژه بر فیلسوفانی چون:

اسپینوزا (درک وحدت وجود)
هگل: تضاد و دیالکتیک
شِلینگ: طبیعت روح‌مند و روح کیهانی
یونگ: ناخودآگاه جمعی و عرفان درونی
رمانتیست‌ها: بازگشت به طبیعت، فردیت، شهود


۳. پیشگام عرفان مسیحی نوین

بومه را می‌توان از بنیان‌گذاران نوعی عرفان طبیعی و فردی دانست. او بیان کرد:
خدا درون انسان است، نه در کلیسا.
طبیعت زنده است و تجلی روح است.
نجات، از طریق تولد دوباره‌ی درونی حاصل می‌شود، نه مناسک بیرونی.
در این زمینه، نگاهش تا حدی به عرفان اسلامی  نزدیک است: عالم آیینهٔ خداست،
آثارش بعدها بر عرفان مسیحی، الهیات لوتری، و جنبش‌هایی مانند پیه‌تیسم  تأثیر گذاشت.

۴. پیشرو در مفهوم «تضاد در هستی» و مفهوم شیطان
ایدهٔ بومه مبنی بر اینکه «خدا از دل تضاد و کشمکش می‌روید»، بعدها پایه‌ای برای فلسفه دیالکتیک هگل شد.

او نخستین کسی بود که تضاد را بخشی از ذات خدا دانست، نه دشمن آن.

خدا فقط «نور» نیست، بلکه تضاد نور و ظلمت درون اوست.
خیر و شر، بخشی از «شدن هستی» هستند، نه نیروهایی کاملاً جدا.

شیطان هم بیرون از وحدت نیست
بومه برخلاف الهیات رسمی، شیطان را مخلوقی در برابر خدا نمی‌دید، بلکه او را نتیجه‌ی جدایی از نور خدا می‌دانست.
در اصل، حتی تاریکی هم در چارچوب وحدت وجود معنا دارد.


۵. الگوی عارف بی‌سواد، اما الهام‌گرفته

بومه بی‌تحصیلات رسمی بود، اما الهام‌های او از درون می‌جوشید. این موضوع به فیلسوفان و هنرمندان اروپایی نشان داد که حقیقت الزاماً از مسیر دانشگاه و کلیسا نمی‌گذرد — بلکه می‌تواند از قلب و تأمل شخصی برخیزد.


۶- تاکید بر پیروی از خود اصیل:

در نگاه او، "خودِ واقعی انسان" نه همان نفس طبیعی و خودخواه، بلکه هویتی الهی، نورانی و زاده‌ی خداست که باید از زیر خاکستر نفْس و دنیا بیرون کشیده شود.خودت باش، یعنی به ریشه‌ات بازگرد؛ نه به خاک، بلکه به نور.

۷-سه‌گانگی در خدا، سایه‌ای از یگانگی است

گرچه در الهیات مسیحی، خدا دارای «پدر، پسر، روح‌القدس» است، اما بومه این سه‌گانگی را تجلی‌های مختلفِ یک حقیقت واحد می‌دانست.
او در واقع سه‌گانگی را تمثیل و استعاره‌ای برای تجلیات وحدت تلقی می‌کرد، نه شرک.

فصل دوم

وقتی مردم برخی چیزها را زیبا می دانند
چیزهای دیگر زشت می شوند.
وقتی مردم بعضی چیزها را خوب می دانند
چیزهای دیگر بد می شوند.
بودن و نبودن یک دیگر را می آفرینند.
دشواری و آسانی یک دیگر را تکمیل می کنند
بلند و کوتاه در قیاس با هم معنا پیدا میکنند
پستی و بلندی به یک دیگر وابسته اند.
پیش و پس به دنبال هم می آیند


بنابراین فرزانه

بدون انجام دادن کاری در بی کنشی عمل می کند
آموزش میدهد بی آنکه سخن بگوید

اتفاقات رخ می دهند، اما او دخالت نمی کند

او چیزها را می‌پروراند اما مالک نمیشود

عمل می کند، بدون آن که انتظاری داشته باشد و بدون آنکه به عمل خود تکیه کند


به موفقیت می رسد ولی به خود نسبت نمی‌دهد

و  آن را رها و فراموش می‌کند

و چون از خودخواهی تهی است دستاوردش جاودانه می ماند و از ارزش آن کم نمیشود

لائوتسه

بند

جمله آدمیان درین عالم در زندان اند از انبیا و اولیا و سلاطین و ملوک و غیرهم، جمله در بنداند. بعضی را یک بند است و بعضی را دو بند است و بعضی را ده بند است و بعضی را صد بند است و بعضی را هزار بند است. هیچ کس درین عالم بی بند نیست، اما آنکه یک بند دارد، نسبت با آنکه هزار بند دارد، آزاد و فارغ باشد و رنج و عذاب وی کمتر بود. هرچند بند زیادت می شود، رنج و عذاب وی زیادت می گردد.

ای درویش! اگر نمی توانی که آزاد و فارغ شوی، باری راضی و تسلیم باش.

والحمدلله رب العالمین.

نسفی

فصل اول

تائویی که بتوان آن را توصیف کرد و بر زبان آورد
تائوی جاودان نخواهد بود.
نامی که بتوان آن را ذکر کرد
نامی ماندگار نخواهد بود.
آن چه نمی توان برایش نامی نهاد حقیقت جاوید و با نام مادر همه ی چیزهای شکل گرفته است

با رها کردن آرزوها و خواستن می توان اسرار و شگفتی ها را درک کرد.

کسی که درگیر آرزو و خواستن است تنها جلوه ها و تجلیات را میبیند

اسرار نهان و جلوه ها عیان
هر دو از یک منبع یگانه اند و تنها نامشان متفاوت است

این واقعیت یگانه با تجلیات گوناگون است که راز را به وجود آورده

این منبع یگانه ژرف و راز رازها دروازه ای است به سوی همه شگفتی ها
‌

دائو ده جینگ فصل اول

ایمان

طمأنینه و امنیت روحی از علائم شخص مؤمن است. ایمان با تشویش و اضطراب و بی‌قراری همنشین نیست. و آرامش نمی‌تواند تصنعی باشد. ممکن است آدمی تظاهر به خداباوری کند، اما نمی‌توان به دروغ از طمانینه دم زد. آرامشی حقیقی است که در عمق جان نشسته باشد و آدمی را چون وزنه سنگینی در برابر طوفان‌های ترس و طمع ثابت قدم و پایدار نگه دارد. و این همان گمشده‌ای است که در بیرون از ایمان و دین یافت نمی‌شود. امثال غزالی حتی با پاره‌ای مباحث کلامی که ایمان را بر می‌آشوبد و امنیت و آرامش خاطر را برهم می‌زند مخالفت می‌ورزیدند . قیل و قال‌ها و مباحث کلامی در مرتبه‌ای نیکوست، اما اگر کسی ایمان را در همین قیل و قال‌ها جست‌وجو کند، صد البته اشتباه کرده است. حقیقت دین: "نور جان" است و «ایمنی». اگر کسی این دو را در خویش یافت، حظی از ایمان برده است. آرام می‌زید و آرام هم می‌میرد.
کار مردان روشنی و گرمی است
کار دونان حیله و بی‌شرمی است
(مثنوی، دفتر اول، بیت ۳۲۰)

ایمان آن است که آدمی را گرم و روشن می‌کند. می‌جنباند و می‌شوراند. آنکه نزاع و تعارض می‌آورد از جنس شیطانیّات است.

کتاب قمار عاشقانه ص ۲۰۵ تا ۲۰۷ دکتر سروش

کلیاتی در باب آیین

آیین کنفوسیوس

کنفوسیوس فیلسوف و معلم بزرگ چینی که در غرب با نام لاتین‌شده Confucius شناخته می‌شود.


کنفوسیوس از کلمهٔ کونگ فوزِ، به معنای «استاد بزرگ، کونگ» گرفته شده‌است. آموزه‌های کنفوسیوس اجتماعی بودند نه مذهبی. او هرگز ادعا نکرد از جانب خدا آمده‌است یا حقیقت در انحصار اوست ولی معتقد بود دارای فضیلت است

«تیان (آسمان) فضیلتی را در من قرار داده و مرا برای این وظیفه پرورده است. اگر آسمان نخواهد، چه کسی می‌تواند مرا نابود کند؟»

از خود هیچ اثر مکتوبی به جای نگذاشت اما پس از مرگش برخی از شاگردانش گفته‌های او را در کتابی به نام منتخبات کنفوسیوس منتشر کردند. 

اندیشه‌های کنفوسیوس، اندیشه‌هایی دینی نیست، بلکه اندیشه‌های وی مربوط به فلسفه، اخلاق، فرهنگ و کشورداری است

تاریخ پیدایش:

حدود قرن ششم پیش از میلاد (۵۵۱–۴۷۹ ق.م)

محل پیدایش:

چین، دوران دودمان ژو (Zhou)

پیروان و پراکندگی:

میلیون‌ها نفر در چین، تایوان، کره، ژاپن، ویتنام و برخی جوامع چینی‌تبار در آسیای جنوب شرقی و غرب، اگرچه اغلب افراد آن را به‌عنوان بخشی از فرهنگ یا سنت ملی، نه دین سازمان‌یافته، دنبال می‌کنند.

متون مقدس
کتب اربعه
1- «آموزش کبیر»، تاهسیو: تعلیماتی در مورد اخلاق و تربیت

2- «مرام میانه»، چون یونگ:  لزوم میانه روی کامل در رفتار

3- «جنگ ادبی»، لون یو: مجموعه گفتار کنفوسیوس

4- «منسیوس»، منگ تسه: آثار مفسر بزرگ دین کنفوسیوسی به نام منسیوس

اصول و باورها

خودسازی اخلاقی
کنفوسیوس انسان را موجودی قابل رشد می‌دانست. او باور داشت که هر فرد باید به‌صورت پیوسته در مسیر کمال اخلاقی گام بردارد. این رشد درونی، بنیان اصلی نظم بیرونی جامعه است.

۲. یادگیری و آموزش مداوم
دانایی در نگاه کنفوسیوس تنها دانستن نیست، بلکه وسیله‌ای برای پرورش فضیلت است. انسان باید همواره در حال آموختن، تأمل و اصلاح خود باشد تا به مقام «انسان فرزانه» (جون‌زی) برسد.

۳. پایبندی به سنت‌ها و آیین‌های نیاکان
تاریخ، آداب و رسوم، و یاد نیاکان، گنجینه‌هایی اخلاقی و فرهنگی‌اند که جامعه را به ثبات می‌رسانند. وفاداری به سنت، نشان وفاداری به ریشه‌های اخلاقی و اجتماعی است.

۴. هماهنگی اجتماعی
هر فرد باید جایگاه و نقش خود را در جامعه بشناسد و وظیفه‌اش را به درستی انجام دهد. نظم درونی فرد، به نظم بیرونی جامعه می‌انجامد و هماهنگی اجتماعی را ممکن می‌سازد.

۵. احترام متقابل در روابط انسانی
کنفوسیوس بر اهمیت پنج رابطه بنیادین انسانی تأکید داشت: پدر و پسر، حاکم و رعیت، شوهر و زن، برادر بزرگ‌تر و کوچک‌تر، و دوست با دوست. هر رابطه بر اساس وظایف، احترام و محبت متقابل بنا شده است.

۶. رن (仁) – انسان‌دوستی
رن، جوهره‌ی اخلاق در آیین کنفوسیوس است. یعنی مهربانی، شفقت و همدلی با دیگران. اگر انسانی فاقد رن باشد، هیچ‌یک از فضایل دیگر او معنا ندارد.

۷. شیائو (孝) – احترام به والدین
احترام و وفاداری به پدر و مادر، پایه‌ی اخلاق فردی و نظم اجتماعی است. کسی که به والدین بی‌احترامی کند، نمی‌تواند شهروند یا فرمانبرداری مسئول باشد.

۸. لی (禮) – آداب و مناسک
لی نه فقط تشریفات ظاهری، بلکه روح ادب، وقار و رفتار سنجیده است. دانستن این‌که در چه موقعیتی، چگونه باید رفتار کرد، راه رسیدن به هماهنگی اجتماعی است.

۹. ژی (智) – فرزانگی
فرزانگی یعنی درک درست برای عمل درست. دانایی در نگاه کنفوسیوس، اخلاق‌مدار است؛ عقل باید در خدمت فضیلت باشد.

۱۰. یی (義) – عدالت و درستکاری
عدالت یعنی انجام آنچه درست است، حتی اگر به ضرر خودت باشد. در تصمیم‌گیری‌ها باید اخلاق بر منافع شخصی مقدم باشد.

۱۱. وفاداری به حاکم شایسته و مشروعیت آسمانی
کنفوسیوس اطاعت از حکومت را وابسته به فضیلت حاکم می‌دانست. تنها حاکمی که با عدالت و اخلاق حکومت می‌کند، شایسته‌ی فرمان‌برداری است. مشروعیت او از سوی "تیان" (آسمان) داده می‌شود، و در صورت ظلم، این مشروعیت از او گرفته می‌شود.

۱۲. نقش آسمان (تیان – 天)
تیان نماد نظم کیهانی و عدالت است. انسان باید با آن هماهنگ باشد و فرمانش را محترم بشمارد. تیان داور اخلاقی جهان است، نه خدایی شخصی؛ او مشروعیت می‌بخشد، ولی اگر اخلاق فراموش شود، دخالت می‌کند.

مراسم عبادی

در آیین کنفوسیوس، نه "تیان" (天) و نه خودِ کنفوسیوس به معنای رایج کلمه "پرستیده" نمی‌شوند، اما هر دو مورد احترام و تکریم ویژه‌ای قرار می‌گیرند، به گونه‌ای که در ظاهر ممکن است شبیه پرستش به نظر برسد — به‌ویژه در سنت‌های عامیانه یا آمیخته با آیین‌های بومی چین.

مراسم سالانه‌ای به‌منظور گرامی‌داشت او برگزار می‌شود، با موسیقی، رقص آیینی و قربانی‌های نمادین.

اعتقاد به زندگی پس از مرگ و خلقت

کنفوسیوس درباره خلقت و چگونگی  زندگی پس از مرگ سکوت کرده و اظهار نظری نکرده و دارای جملاتی چنین است


هنوز نمی‌دانی چگونه زندگی کنی، چگونه درباره مرگ می‌پرسی؟»
— Analects 11.12

احکام شریعت

بهروز مرادی

واکنش‌های مکتوب نسبت به نگاشته‌ی مورخه‌ی ١٢ آبان بنده با عنوان "قطع دست سارق از نظر قرآن" باعث شد تا این تکمله نگاشته شود.

قرآن در آل‌عمران:٧، آیات قرآنی را به دو دسته‌ی کلی محکمات و متشابهات تقسیم نموده‌است. "محکمات" همان اصول زیربنایی و قانون اساسی اسلام‌اند؛ مانند راستگویی و گناه‌بودنِ دروغ، صداقت و گناه‌بودن ناراستی، یکرنگی و گناه‌بودن ریاکاری، رعایت حق دیگران و گناه‌بودن ظلم، برابری انسانی و گناه‌بودنِ ستم و تبعیض، عدالت و گناه‌بودنِ بی‌عدالتی.

به باور نویسنده‌ی این مکتوب؛ برخلاف "محکمات" قرآنی که اصول ثابت و غیرقابل تغییر اسلام‌اند، "متشابهات" عبارتند از نسخه‌های پیشنهادی و پیاده‌شده‌ی محکمات در بستر اجتماعی خاص. این نسخه‌ها عمدتاً خود را در قالب احکام اولیه‌ی قرآنی معرفی نموده‌اند. احکام تشریع شده در قرآن، نسخه‌های خاص یک دین تحول‌گرا برای مدیریت و تغییر وضع موجود یک جامعه‌ی دینی در بافتار اجتماعیِ (Social Context) خاصِ زمانی-مکانیِ نزول بوده‌اند. نسخه‌های خاص، قابلیت تعمیم به شرایط زمانی-مکانیِ عام را ندارند و محصور در بافتار نزول می‌باشند و مخاطبان آن احکام، محصور در همان بافتار خاص تاریخی می‌باشند.

این امری منطقی و عقلانی است که نسخه‌های اجتماعی یک جامعه‌ی چهارده قرن پیش را نمی‌توان برای یک جامعه‌ی قرن بیست‌ویکمی ارائه داد و معتبر دانست، چراکه نسخه‌های مربوط به مسائل اجتماعی همچون سایر جنبه‌های زندگی جمعی تابع عوامل متعددی همچون دانش بشری، علم، سطح تمدن، نوع فرهنگ، ویژگی‌های مردم‌شناختی، هویت جمعی (ملی) و..... وضعیت یک جامعه می‌باشند.

به‌همین‌خاطر است که همه‌ی احکام قرآنی همچون احکام مربوط به قطع دست سارق جهت پیشگیری از بزهکاری و امن‌کردن جامعه‌ی مؤمنانِ زمان نزول با عنایت به ویژگی‌های بافتاری همان جامعه پیشنهاد گردیده‌ بودند و با گذشت زمان نسخ می‌شوند و نمی‌توان آنها را در جوامع دیگر اجرا نمود.

میترا در اوستا. یشت

مفهومِ یشت

بخشی از سرودهای دینی اوستایی به نامِ یشت خوانده می شود. این واژه اسم مفعول مجهول از ریشهٔ یَزْ است که در همهٔ سرزمین ایران برای «نیایش یک خداوند» به مفهومِ پرستشی و آیینی آن به کار می رود و در گاهان هم دیده می شود. ولی مفهومِ یشت اختصاص به کاربرد زبانی زردشتی به معنای ویژهٔ آن ندارد، بلکه پس از زرتشت در میان پیروان او رسمیّت پیدا کرد؛ یعنی هنگامی که این گروه بسیاری از آیین های نوین را در خود جذب کرد، پاره یی از آنها را خودِ پیامبر هم نمی شناخت. هستهٔ اصلی سرودهای دینی یشت ها گروهی از متن های کهن هستند، که از راهِ تلفیق در گنجینهٔ آیینِ زردشتی گنجانده شد. و از آنجا که این سرودها عموماً به میانجی دین زردشتی به دست ما رسیده اند همواره دارای بخش هایی از آیین زردشتی اند که در آنها اهورامزداه و پیامبر او زردشت نیایش می شوند؛ و از مردم و رویدادهای تاریخ مقدّس سخن به میان می آید. ولی در این بخش ها متن های کهنی گنجانده شده است که در آنها خداوندان دیگری در درجهٔ نخستِ اهمیّت قرار گرفته اند و اهورا مزداه کاره یی نیست، از زردشت هم نشانی نه. در دوره های بعدی زردشتیان کوشیده اند با دست خود متن های یشتی برای خداوندان ویژهٔ خود بسازند. این متن های یشتی دستِ دوّم تا اندازه یی از موادّ عامیانه کهن بهره گرفته اند ولی به طور کلّی از شکل ناقصی که دارند آشکار می شود که زمان واقعی سرودن یشت ها سپری شده بوده است.

یشتِ دهم، یعنی میثره یشت (پهلوی: میهر یشت) همهٔ ویژگی هایی را که برای یشت های اصلی کهن نشان های شناسایی به شمار می روند داراست. این یشت دارای پوششی از آیین زردشتی است، که ستایش میثره را به فرمان و دستور بالاترین خدا و آفریدگار، اهورامزداه می داند، و طبق معمول زردشت را میانجی این فرمان می شناساند. مهر یشت دارای افزوده هایی است به زبانی نارسا و خاستگاهی بدون تردید زردشتی. ولی هستهٔ مرکزی این یشت به زبان درست و بی کاستیِ ایرانی باستان پرداخته شده است و یکسره خاستگاه دیگری دارد. این یشت به آیین خدای میثره [Miθra]، (پهلوی: میهر) پیشکش شده است، یعنی به یکی از خدایان ایران باستان که در هندیِ ودایی زیر نام هندی باستان خودش میتره شناخته و پرستیده می شد. این متن های کهن سرشار از نیروی شعری و زیبایی است و از جملهٔ بهترین فرآورده های شعری آریایی باستان به شمار می رود، از این گذشته این متن ها روزنی از جهان اجتماعی سیاسی و دینی به روی ما باز می کنند.

این متن ها دارای آن چیزی هستند که بدبختانه آنها را در بیشتر بخش های اوستا نمی یابیم: یک دورنمای جغرافیایی روشن از جمله بخش یا کردهٔ چهار در اینجا چنین آغاز می شود(بندهای ۱۶-۱۲):

«میثره را نیایش می کنیم، آنکه دارای میدان های فراخ است، سخنش راست است. چون به نبردگاه درمی آید، هزار گوش خوش ساخته، ده هزار چشم، بلند، به دورها و به همه سو نگرنده، زورمند، کسی که هرگز نمی خوابد و پیوسته بیدار است.

آنکس که نخستین یَزَتَه (خدای سزاوار نیایش) آسمانی بر فراز کوهستانِ هَرا، پیش از خورشیدِ جاودانه با اسبان تندرو می آید؛ نخستین کسی که بر بلندی های زیبای آراسته به زر می نشیند و از آنجا، سرشار از بیشترین نیرو، بر سراسر سرزمین آریایی می نگرد. آنجا که فرمانرواهای دلیر(=sāstārō) حمله های بسیار می آرایند، آنجا که کوه های بلند با چراگاه های بسیار و آب فراوان گاو را….θātairō معنای آن روشن نیست) می بالانند؛ آنجا که دریاهای ژرف با آب های پهن گسترده می شوند. آنجا که رودهای قابل کشتیرانی با امواج خروشان در شتابند به سوی ایشکَتَه و پُئوروتَه، به سوی مثُورو و هَژُیوَه، به سوی چراگاه سُگدیانه و خواریزم. به سوی اَرزَهی و سَوَهی… سرزمین چراگاهی که خورشید بر آن تابیده،  به چراگاه درمان بخش، میثره، می نگرد که پُر نیرو است. آنکه همچون یَزَتَهٔ آسمانی بر سراسر (هفت) بخش زمین می رود، در حالی که درخشش نیرو را می بخشد. آنکه همچون یَزَتَهٔ آسمانی بر سراسر (هفت) بخش زمین می رود، در حالی که شهریاری می بخشد. برای آنان پیروزی را به دست می آورد، برای هم آیین های پارسایی که او را با آشامیدنی نیایش می کنند، آگاه از نظم راست.»

[دین های ایران باستان، هنریک ساموئل نیبرگ، ترجمه سیف الدین نجم آبادی، صفحات ۵۵-۵۴ -۵۳]

#خسرو_یزدانی

#تکانه   

                                                          @khosrowchannel

به کانالِ فلسفیِ « تکانه » در تلگرام بپیوندید.

انواع باور پیرامون شناخت و ارتباط داشتن با خداوند یگانه

1⃣خداوند متشخص عرفانی و فردی

خداوند در ذات یگانه است و غیر قابل توصیف و شناخت ولی
صفات و اسما، پرده‌هایی از نور او هستند که در مقام ربوبیت جلوه می‌کنند.
انسان‌ها، از طریق این صفات، با خدا رابطه پیدا می‌کنند، و می‌توانند به صورت شخصی و شهودی  از خداوند تجربه و شناخت منحصر به فردی داشته باشند و با او از طریق دعا ارتباط بگیرند. بنابر دیدگاه پیروان این نظر خداوند علاوه بر خلق در اداره جهان نقش مستقیم دارد بنابراین  برای جلب خشنودی خداوند تلاش می کنند و میتوانند از طریق جلب رضایتش سرنوشت خود را تغییر دهند. یا از راه عشق تسلیمش شوند ...



2⃣خدای متشخص ادیان ابراهیمی بر اساس نگاه شریعت نه عرفان

در دین یهودیت و اسلام خداوند انسان وار است ولی برای مردم همه دنیا نسخه واحد دارد و همه افراد فقط می‌توانند از طریق کتاب آسمانی و پیامبران او را بشناسند ولی به صورت مستقل امکان تجربه خداوند و شناخت او برای اشخاص وجود ندارد و اگر در این راه تلاش کنند چه بسا گمراه شوند. از نگاه این ادیان، بعد از پیامبران ارتباط خداوند با انسان ها قطع شده ولی پیروان پیامبران از طریق دعا میتوانند نیازهای خود را برطرف کنند و  با خداوند ارتباط پیدا کنند در دیدگاه شریعت مدار خداوند از طریق واسطه ها و قوانین جهان را اداره می کند نه مستقیم...

3⃣خداوند نامتشخص به منزله قوانین جهان( پانتئیسم)

خدا همان طبیعت یا جوهر بنیادین است، قابل تجربهٔ شخصی نیست

* شناخت از طریق عقل و علم به نظم جهان حاصل می‌شود و امکان شناخت خداوند از طریق عقل وجود دارد خدا به‌معنای «نظام کل طبیعت» است که با قوانین طبیعی و ریاضیاتی قابل درک است. اینجا خبری از مراقبه، شهود قلبی نیست

* بدون احساس، بدون رابطه، بی‌تفاوت به انسان

اسپینوزا (فیلسوف قرن ۱۷) خدای خود را نه شخصی، نه خالق جدا از جهان، بلکه خودِ طبیعت تعریف می‌کند:
خدا = طبیعت = «جوهر یگانه‌ای» که همه چیز از آن جلوه کرده. «جهان بخشی از خدا نیست؛ بلکه نمود یا بروزِ خداست.»

این خدا متشخص نیست؛ نمی‌اندیشد، هدفی ندارد، دعا نمی‌شنود، انتخاب نمی‌کند
شناخت خدا فقط از طریق فهم عقلانی قوانین طبیعت ممکن است
این نگاه پان‌تییستی است: «همه چیز در خداست» نه اینکه «همه چیز خداست»
اسپینوزا می‌گوید هر چیزی که هست (از سنگ و گیاه تا انسان)، جلوه‌ای از خداست
ولی این خدا کاملاً غیرشخصی است و درگیر امور انسان‌ها نیست.

پانتئیسم معتقد است که خدا در همه جا و در همه چیز حضور دارد و با جهان در ارتباط است.


بنا به این نظریه، خدا موجودی که جدا از این عالم باشد، نیست؛ کلّ نظام طبیعی جنبه‌ای از آن جلوه گر قدرتش است یا قوّه و قدرتی که در تمام جهان انتشار و نفوذ دارد، خداست. خدا همه جا هست و یا در همه چیز است یا همه چیز در خداست . این شامل همه شر و همه خیر و مترادفاً همه زیبایی و همه نقص‌ها و ضعف در جهان هستی می‌شود.

در نگاه پانتئیستی، خداوند نمی‌تواند قوانین طبیعت را تغییر دهد — چون خودِ قوانین است، نه ناظری بیرون از آنها.

در نگاه پانتئیست‌ها، «فایده» حضور خدا در جهان، کاربرد عملگرایانه ندارد، بلکه معنابخش است.

خدا به‌عنوان جوهر و کلیت هستی، به زندگی عمق و تقدس می‌بخشد
جهان دیگر چیزی بی‌جان و مکانیکی نیست، بلکه مقدس، زنده و الهی‌ست
انسان خودش را جدا از خدا نمی‌بیند
ما جلوه ای از خدا هستیم، و آگاهی از این پیوند درونی، سرچشمهٔ آرامش، اخلاق و شوق زندگی می‌شود

4⃣خداوند غیر قابل شناخت به منزله راز جهان ( دئیسم)

خدا یکی‌ست، ولی خود را آشکار نمی‌کند، و شناخت‌ناپذیر است با او نمیتوان ارتباط گرفت

* نه وحی، نه شهود، نه عقل، هیچ‌کدام راهی قطعی به او ندارند

دئیسم خدا را به عنوان یک آفریدگار جدا از جهان می‌بیند، که بعد از آفرینش در آن دخالت نمیکند

دئیسم ها چند گروه هستند عده ای بر این عقیده اند که خداوند قوانین را هم وضع کرده و بعد از آن  دیگر دخالتی در امور نمیکند . گروهی دیگر بر این باور هستند که خداوند حتی قوانینی هم برای اداره این جهان خلق نکرده و کلا نظارت و دخالتی در اداره جهان پس از خلق اولیه ندارد

5⃣خدای شهودیِ غیرشخصی

بنابراین دیدگاه که در تائوئیسم فلسفی مطرح شده  خداوند نامتشخص است با عقل نمیتوان او را شناخت رازآلود و مافوق عقل است  ولی از راه درونی و شهود، سکوت و مراقبه  به صورت نسبی قابل تجربه  است و میتوان به صورت نسبی قوانینش را شناخت . از راه دعا و ارتباط نمیتوان در تدبیر او دخالت کرد فقط باید قوانین  او را دانست و تسلیمش شد. با تسلیم شدن در برابر قوانین میتوان رستگار شد


نکات: دئیسم می‌گوید خدا جهان را آفرید و خودش بیرون ایستاده است.